«فرآیند نسخه برداری»

 روند فرآیند نسخه برداری از کتاب مقدّس به چه صورت بود؟

بخشی از فرایند اعتبار عهد عتیق مربوط می‌شود به نحوۀ انتقال، یعنی مسیری که متن از نسخۀ اصلی و اوّلیّه تا نسخۀ چاپی امروزه طی‌ کرده است؛ همانند سایر نوشته‌های دوران باستان ما. متن اصلی و اوّلیّۀ عهد عتیق را در دسترس نداریم امّا دقّتی که نسخه بردارن عبرانی به کار برده‌اند در مقایسه با سایر نوشته‌های باستانی حیرت انگیز است.

نخست تعداد نسخ خطی موجود عهد عتیق را عنوان می‌کنیم:

• اوّلین مجموعه از فهرستها توسّط بنجامین کنیکات ( 1780 – 1776 ) تهیّه شده که در آن 615 نسخه خطی عهد عتیق فهرست شده است.
• مدّتی بعد جیووانی دو رُسی ( 1788 – 1784 ) فهرستی از 731 نسخۀ خطی منتشر ساخت.
• نسخۀ انبیا لنینگراد ( 1916 میلادی ) شامل اشعیا، ارمیا، حزقیال و دوازده نبی دیگر می‌باشند.
• نسخۀ خطی بابلی ( 1008 میلادی ) که در لنینگراد نگهداری می‌شود.
• نسخۀ حَلِب ( 900 میلادی ) که از ارزش استثنایی برخوردار است و از قدیمی‌ترین نسخۀ کامل ماسورتی از عهد عتیق می‌باشد.
• نسخۀ موزۀ بریتانیا (950 میلادی ) که شامل بخشی از پیدایش تا تثنیّه می‌باشد.

تمامی این نسخه‌ها در موزه‌های معروف دنیا نگهداری و مورد بازدید همگان قرار گرفته است.

فرآیند نسخه برداری توسّط کاتبینی امین صورت می‌گرفت. کاتبین کتاب مقدّس، گروه‌هایی بودند که مسؤول تثبیت و حفظ متن عهد عتیق بودند تا امکان ورود هر نوع خطا به متن را از میان ببرند. از میان این گروه‌ها می‌توان موارد زیر را نام برد:

• سوفرها: (Sopherim ، کلمۀ عبری به معنی کاتب ) علمای یهود و متولّیان عهد عتیق در دورۀ زمانی میان قرون پنجم تا سوّم قبل از میلاد بودند.
• زوجها: (Zugoth ، یک جفت از علمای متن ) عهده‌دار همان وظیفه قرون دوّم و اوّل قبل از میلاد بودند.
• تَناها: (Tannaim ، تکرار کنندگان یا معلّمین ) تا حدود سال 200 میلادی فعّال بودند.
• تلمود: اساساً بیانگر آرا و عقاید علمای یهود از 300 قبل از میلاد تا 500 میلادی می‌باشند.
• ماسورتها: ( Masora، یعنی سنّت ) علمای یهود بودند که بین سالهای 500 تا 950 میلادی فعّالیّت داشتند.

فرآیند نسخه برداری توسّط این گروه بسیار دقیق و با وسواس زیاد انجام می‌شد به طور مثال به روش نسخه برداری علمای تلمود در زمینۀ کتب مقدّس می‌پردازیم.

مقرّرات و روش علمای تلمود به جهت نسخه برداری به شرح زیر می‌باشد:

• طومار کنیسه باید روی پوست یک حیوان حلال و پاک نوشته شود.
• که به دست یک یهودی برای استفاده خاص در کنیسه تهیّه شده باشد.
• این پوستها باید با زه‌هایی که از حیوانات پاک گرفته شده، به هم بسته شوند.
• هر پوست باید تعداد مشخّصی ستون داشته باشد که در تمام کتاب یکسان و برابر باشد.
• طول هر ستون نباید کمتر از 48 خط و بیشتر از 60 خط باشد، عرض هر ستون نیز باید معادل سی حرف باشد.
• تمام نسخه باید خط کامل داشته باشد، و اگر سه کلمه بدون خط نوشته شود، بی‌ارزش است.
• مرکب باید سیاه باشد، نه قرمز و نه سبز و نه هیچ رنگ دیگری، و باید مطابق دستورالعمل معیّنی تهیّه شده باشد.
• یک نسخه اصیل و درست باید اساس کار قرار گیرد و رونوشت باید بدون کمترین انحرافی از روی آن تهیّه شود.
• هیچ کلمه یا حرفی، و نه حتّی یک همزه نباید از حفظ نوشته شود، یعنی بدون این که کاتب به کتابی که پیش رو دارد، نگاه کند …
• بین هر حرف بی‌صدا باید اندازه یک تار مو یا نخ فاصله باشد.
• همچنین بین هر بخش جدید، یعنی عرض معادل نه حرف بی‌صدا.
• و همچنین بین هر کتاب، سه خط.
• پنجمین کتاب موسی باید دقیقاً با یک خط تمام شود؛ امّا در مورد بقیّه کتابها لازم نیست چنین باشد.
• علاوه بر این نسخ بردار باید با جامه‌ای کاملاً یهودی بنشیند.
• تمام بدنش را بشوید.
• و دست به نوشتن نام خدا نبرد مگر این که قلم را از نو در مرکب فرو برد.
• و چنان چه شخص پادشاه نیز او را به هنگام نوشتن این نام مخاطب قرار دهد نباید توجّه‌ای به او بکند.

و در پایان نسخه برداری، نوشته‌ها از طریق چندین نفر مورد بررسی قرار می‌گرفت. اگر این قواعد در آنها به کار نمی‌رفت آن نسخه را باطل و در زمین مدفون یا می‌سوزاندن و یا در مکتب خانه‌ها نگهداری می‌کردند به عنوان کتاب قرائت از آن استفاده می‌نمودند.

علمای تلمود به هنگام پایان نسخه برداری و تهیّه نسخه جدید، آن قدر از دقّت آن اطمینان داشتند که برای آن نسخة جدید، اعتباری برابر با نسخۀ قدیمی قائل می‌شدند. و زمانی که نسخه با دقّتی که در تلمود تجویز شده بود رونویسی می‌شد به عنوان نسخه‌ای معتبر و موثّق پذیرفته می‌شد و از ارزشی برابر با هر نسخۀ خطّی دیگری برخوردار بود.

مابقی علما و کاتبان کتاب مقدّس نیز به دقّت فراوان فرآیند نسخه برداری را انجام می‌دادند. تمام کاتبان در عمل نوشتن کاملاً امین بودند و حتّی یک همزه و یک نقطه را جا به جا نمی‌‌کردند. و با این که چنین زمان طولانی گذشته است هیچ کس حتّی جرأت نکرده که هجایی به آن بیافزاید و یا بکاهد و یا آن را تغییر بدهد.